در جریان مبارزات انتخاباتی، وقایع نشان داد مردم خودشان با هم مشکلی ندارند. نحوه رفتار مردم با هم در جریان مبارزات انتخاباتی، بیشتر بیانگر آنست که چگونه مردم با صبر و تحمل نسبت به آرا مخالف خود واکنش نشان می دهند. این امر به این علت رخ داد که رهبران سیاسی در برخی از ستادهای انتخاباتی دستور حمله را صادر نکرده بودند و مردم نیز بر روال طبیعی خود یعنی به صورتی صلح آمیز با یکدیگر رفتار می کردند. برای من بسیار لذت بخش بود وقتی می دیدم طرفداران هر دو جناح در خیابانها از نامزد مورد نظر خود دفاع می کنند و حتی برای یکدیگر کُرکُری هم می خوانند لکن جز در موارد بسیار نادر به خشونت متوسل نمی شوند.
بعد از روشن شدن نتایج انتخابات، برخی از این رهبران بودند که مردم را به اعتراض و خشونت دعوت کردند و همین امر نیز موجب شد تا آن فضای دلنشین قبل از انتخابات به فضای تشنج و تشتت تبدیل شود. آنها از قبل نتایج را پیشبینی می کردند و زمینه های اعتراض را نسبت به نتایج انتخابات فراهم می کردند. مواردی از قبیل خودکارهای نامرئی شونده، همگی در جهت ایجاد فضای پر تشنج بعد از اعلام نتایج بود.
اگرچه نباید نقش تروریستهای مزدور را که با کمک و نقشه خارجی تلاش داشتند از آب گل آلود ماهی بگیرند کمرنگ دید، ولی مسئولیت این برخوردها بیش از هر کس بر عهده رهبران است. در واقع می توان گفت این برخی از رهبران هستند که از بلوغ سیاسی برخوردار نیستند و نمی توانند به خوبی معنای باخت سیاسی را باور کنند؛ آنها هستند که نمی توانند تمایزی بین منافع ملی و گروهی و شخصی خود قائل شوند؛ از مردم به عنوان ابزاری برای دستیابی به اهداف خود استفاده می کنند.
اینکه راه حل چیست و چه باید کرد که از این گونه وقایع رخ ندهد موضوع قابل بحثی است که بعداً به آن خواهم پرداخت.
